Przedsiębiorca z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej zobowiązany jest płacić składki społeczne do ZUS. Składki odlicza się od dochodu lub przychodu bądź zalicza do kosztów uzyskania przychodu. Sposób rozliczenia zależy od rodzaju składki i wybranej formy opodatkowania. A co ze składką na ubezpieczenie zdrowotne? Jakie składki ZUS odliczamy od dochodu?
Z tego artykułu dowiesz się
Czy każdy musi płacić składki do ZUS?
Obowiązek opłaty składek do ZUS przede wszystkim spoczywa na przedsiębiorcach zarejestrowanych w CEIDG. Mowa również o wspólnikach spółek cywilnych, jawnych, komandytowych i partnerskich, a także o akcjonariuszach prostych spółek akcyjnych, którzy wnoszą wkład w postaci świadczenia pracy bądź usług. Składki ZUS opłacają też komplementariusze w spółkach komandytowo-akcyjnych, osoby wykonujące wolne zawody, twórcy i artyści, a także osoby prowadzące publiczną bądź niepubliczną szkołę lub formę wychowania przedszkolnego.
Co ważne, prawo dopuszcza pewne wyjątki od tej reguły. Przedsiębiorca nie musi płacić składek w momencie zbiegu ubezpieczeń – jest to sytuacja, w której osoba prowadząca działalność gospodarczą może odprowadzać ubezpieczenie z innego tytułu, np. jednocześnie pracuje na etacie.
Obowiązkowe składki ZUS – lista
Przedsiębiorca przede wszystkim musi rozliczać i opłacać do ZUS składki na ubezpieczenia społeczne, a tym emerytalne, rentowe i wypadkowe. W ramach ubezpieczenia społecznego istnieje również możliwość opłacania składki chorobowej – jest ona jednak dobrowolna.
Obowiązkiem przedsiębiorcy – co do zasady – jest także opłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy (FP) i Fundusz Solidarnościowy (FS). Warto pamiętać jednak, że składek na FP i FS nie trzeba płacić, jeśli jednocześnie opłacana jest składka od preferencyjnej podstawy, czyli od 30% minimalnego wynagrodzenia, która stanowi jedyny tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych.
Sprawdź także: ZUS czy KRUS?
Jakie składki ZUS można odliczyć od dochodu?
Jak już wspomnieliśmy, składki na ubezpieczenia społeczne odlicza się od dochodu/przychodu bądź zalicza do kosztów uzyskania przychodu, a sposób rozliczenia zależy od rodzaju składki i wybranej formy opodatkowania działalności gospodarczej.
Składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe można odliczyć przy rozliczeniu podatku dochodowego, obniżając w ten sposób podstawę opodatkowania i jednocześnie kwotę, którą należy uiścić w urzędzie skarbowym. Natomiast składki na fundusze pozaubezpieczeniowe, tj. FP i FS, można zaliczyć do kosztów uzyskania przychodu – przepisy podatkowe dla osób fizycznych nie przewidują możliwości odliczenia składek na FP i FS ani od dochodu, ani od przychodu.
Składki społeczne a forma opodatkowania
Przedsiębiorca, który opłaca podatek według skali podatkowej lub liniowy, zapłacone składki na ubezpieczenie społeczne może odliczyć od dochodu bądź zaliczyć do kosztów uzyskania przychodu (KUP). Składki odlicza się przy obliczaniu miesięcznych zaliczek na podatek. Co ważne, istnieje możliwość odliczenia zaległych składek – tj. zapłaconych, ale nieodliczonych w poprzednich miesiącach ze względu na zbyt niskie dochody. Składki od dochodu można odliczyć tylko do wysokości dochodu.
Oznacza to, że jeśli dochód za dany rok będzie niższy niż suma składek, przedsiębiorca może odliczyć tylko część zapłaconych składek, natomiast reszty nie odliczy w następnym roku. Różnica między osiągniętym dochodem i opłaconymi składkami nie stanowi bowiem straty. Co ważne, odliczeniu podlegają wyłącznie te składki, które zostały zapłacone w danym roku podatkowym. Oznacza to, że składki za grudzień 2023, opłacone w styczniu 2024, podlegają odliczeniu w 2024 roku.
W przypadku ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych składki odlicza się od przychodu, a nie od dochodu, jak w podatku liniowym czy skali podatkowej. To dlatego, że podstawę opodatkowania w ryczałcie stanowi właśnie przychód. Z kolei przedsiębiorca, który wybrał kartę podatkową, nie ma możliwości odliczenia składek na własne ubezpieczenie społeczne – ani od przychodu, ani od dochodu (chyba że poza działalnością gospodarczą opodatkowaną kartą ma inne źródło przychodu).
W tym miejscu wrócimy na chwilę do składek na FP i FS. Jak już wcześniej wspomnieliśmy, można zaliczyć je wyłącznie do kosztów uzyskania przychodu – czyli nie można odliczyć od dochodu czy przychodu. Warto jednak zaznaczyć, że owych składek nie odliczą osoby rozliczające się ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych lub kartą podatkową – te formy opodatkowania nie uwzględniają bowiem KUP.
Przeczytaj również: Obowiązkowe składki ZUS – sprawdź, które składki musisz płacić
Odliczenie składki zdrowotnej w 2024 roku
Nieco inaczej sprawa wygląda w przypadku składek na ubezpieczenie zdrowotne. Od 2022 roku wysokość składki zdrowotnej zależy od formy opodatkowania i wysokości dochodów. W przypadku zasad ogólnych wynosi 9% podstawy wymiaru składki (dochodu z działalności gospodarczej), natomiast w przypadku podatku liniowego jest to 4,9% podstawy wymiaru składki (dochodu z działalności gospodarczej). Co ważne, przedsiębiorca, który rozlicza się według zasad ogólnych lub podatkiem liniowym, a jego dochód w danym miesiącu był niższy niż minimalne wynagrodzenie obowiązujące w danym roku, płaci składkę w wysokości 9% minimalnego wynagrodzenia (przypomnijmy, że minimalna płaca od stycznia 2024 roku wynosi 4242 zł brutto, a od lipca wyniesie 4300 zł brutto).
Przy rozliczaniu podatku ryczałtem miesięczna składka zdrowotna wynosi 9% zryczałtowanej podstawy. Z kolei przy karcie podatkowej podstawą wymiaru składki jest minimalne wynagrodzenie obowiązujące w danym roku.
Przedsiębiorców obowiązuje też roczne rozliczenie składki zdrowotnej – przepis funkcjonuje w polskim prawie podatkowym od 2022 roku. Roczną podstawę wymiaru składki stanowi dochód (czyli przychód pomniejszony o koszty) uzyskany z działalności w danym roku podatkowym, pomniejszony o składki na ubezpieczenia społeczne (jeśli nie zostały wliczone do KUP). Jeśli w rozliczeniu rocznym okaże się, że suma zapłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne była wyższa niż roczna składka ustalona od rocznej podstawy wymiaru składki zdrowotnej, przedsiębiorca może ubiegać się o zwrot nadpłaty. Natomiast jeśli wpłacona kwota jest niższa niż roczna składka – należy dopłacić różnicę.
Co do zasady, częściowe odliczenie składki zdrowotnej przysługuje:
- przedsiębiorcom rozliczającym się podatkiem liniowym – mogą odliczyć od dochodu (licz zaliczyć do KUP) maksymalnie 11 600 zł zapłaconych składek,
- przedsiębiorcom na ryczałcie – przysługuje im odliczenie od przychodu 50% zapłaconych składek,
- przedsiębiorcom płacącym podatek na zasadach karty podatkowej – mogą pomniejszyć podatek o 19% zapłaconych składek.