Własna działalność gospodarcza to nieograniczone możliwości, sposób na wielopłaszczyznowy rozwój, niezależność i szansa na ogromny sukces w biznesie, ale i szereg obowiązków. Jednym z nich jest konieczność opłacania składek ZUS z tytułu prowadzenia firmy. Które składki są obowiązkowe, a których nie trzeba płacić? Przedstawiamy kompendium wiedzy o składkach ZUS dla każdego przedsiębiorcy.
Z tego artykułu dowiesz się
Rośnie zadłużenie polskich przedsiębiorców
Opłacanie składek na ubezpieczenie do ZUS to obowiązek przedsiębiorcy. Jednostki i zakłady budżetowe muszą płacić do 5. dnia następnego miesiąca, płatnicy posiadający osobowość prawną (m.in. spółki akcyjne czy stowarzyszenia) do 15. dnia następnego miesiąca, a pozostali płatnicy (np. przedsiębiorcy opłacający wyłącznie składki na własne ubezpieczenia) – do 20. dnia następnego miesiąca. Brak opłat we wskazanym terminie niesie za sobą nieprzyjemne konsekwencje.
Przede wszystkim przedsiębiorca zalegający z opłatami musi liczyć się z koniecznością zapłaty należnych odsetek. Co więcej, nieopłacenie składek ZUS w terminie daje Zakładowi prawo do zajęcia majątku dłużnika, ściągnięcia zaległych należności bezpośrednio z rachunku bankowego przedsiębiorcy, czy też wystąpienia o przymusowy wpis do hipoteki w księdze wieczystej nieruchomości należącej do przedsiębiorcy. Mimo to wielu podatników zalega ze składkami. Na koniec 2022 roku zadłużonych płatników było o ponad 34% więcej niż przed rokiem. Średni dług wynosił natomiast 34 tys. zł, a największe zadłużenie – prawie 820 mln zł.
Jakie składki musisz płacić?
Co do zasady, składki do ZUS musi płacić każdy przedsiębiorca zarejestrowany w CEIDG. Mowa o osobach prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, wspólnikach spółek cywilnych, wspólnikach jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, wspólnikach spółek jawnych, komandytowych i partnerskich. Ponadto obowiązek ten spoczywa na akcjonariuszach prostych spółek akcyjnych, komplementariuszach w spółkach komandytowo-akcyjnych, osobach wykonujących wolne zawody, tworach, artystach i przedsiębiorcach prowadzących publiczną lub niepubliczną szkołę.
Obowiązkiem przedsiębiorcy jest przede wszystkim opłacanie składek na ubezpieczenia społeczne. Są to:
- ubezpieczenie emerytalne,
- ubezpieczenie rentowe,
- ubezpieczenie wypadkowe.
Dodatkowo musi rozliczać i opłacać do ZUS składki na Fundusz Pracy (FP) oraz na Fundusz Solidarnościowy (FS). Koniecznie jest także wpłacanie odpowiedniej kwoty na ubezpieczenie zdrowotne. Składka na ubezpieczenie chorobowe jest natomiast dobrowolna.
Sprawdź także: ZUS czy KRUS?
Jakie sytuacje zwalniają z obowiązku płacenia składek?
Z obowiązku płacenia składek do ZUS zwolnieni są przede wszystkim ci przedsiębiorcy, którzy poza prowadzeniem działalności gospodarczej pracują na etacie. Składki odprowadza się bowiem z jednego tytułu – np. w ramach wykonywanej umowy o pracę. Wówczas nie trzeba odprowadzać ich drugi raz – z tytułu prowadzonej działalności. Taką sytuację nazywamy zbiegiem ubezpieczeń.
Nie zawsze trzeba płacić składki na FS i FP. Zasada nie obowiązuje wtedy, kiedy przedsiębiorca opłaca składki od preferencyjnej podstawy, wynoszącej 30% minimalnego wynagrodzenia. Co ważne, musi być to jedyny tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń – emerytalnego i rentowego. Ponadto z obowiązku zwolnieni są podatnicy, którzy ukończyli 60. rok życia – w przypadku mężczyzn – lub 55. rok życia – w przypadku kobiet.
Kto nie musi płacić składki zdrowotnej?
Polskie prawo przewiduje również szereg odstępstw od konieczności płacenia składki zdrowotnej. Ubezpieczenia zdrowotnego nie muszą opłacać emeryci i renciści opłacający podatek dochodowy z prowadzonej działalności w formie karty podatkowej – pod warunkiem że miesięczna emerytura lub renta takiej osoby nie przekracza kwoty minimalnego wynagrodzenia. Z przywileju mogą skorzystać także osoby legitymujące się orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności, którzy – tak samo jak w poprzednim przypadku – korzystają z opodatkowania w formie karty podatkowej.
Co więcej, składki zdrowotnej nie zapłacą:
- emeryci i renciści, którzy otrzymują emeryturę/rentę niższą niż minimalne wynagrodzenie, a z działalności uzyskują przychody nieprzekraczające 50% kwoty najniższej emerytury,
- osoby pobierające zasiłek macierzyński w kwocie niższej niż miesięczne kwoty świadczenia rodzicielskiego,
- osoby z umiarkowanym lub znacznym stopniem niepełnosprawności, których miesięczne przychody nie przekraczają 50% najniższej emerytury,
- pracownicy, którzy opłacają składki z tego tytułu, działalność przynosi im miesięczne przychody niższe niż 50% kwoty minimalnego wynagrodzenia, a także są opodatkowani ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych.
Przeczytaj również: VAT czy ryczałt: czy rzeczywiście musisz wybierać?
Ulga dla początkujących przedsiębiorców
Początki prowadzenia działalności bywają trudne. Dlatego polskie prawo przewiduje ulgi podatkowe, które mają ułatwić nowym przedsiębiorcom start w biznesie. Najważniejszą jest Ulga na start, która zwalnia przedsiębiorcę przez sześć pełnych miesięcy od rozpoczęcia działalności z obowiązku płacenia składek na ubezpieczenia społeczne (tj. emerytalne, rentowe i wypadkowe) oraz ze składek na FP i FS. Oznacza to, że podatnik, który zdecyduje się skorzystać z ulgi, przez pierwsze 6 miesięcy będzie płacił tylko składkę na ubezpieczenie zdrowotne, której wysokość będzie zależeć od wybranej formy opodatkowania oraz uzyskiwanych przychodów.
Warto jednak pamiętać, że w czasie korzystania z Ulgi na start przedsiębiorca nie odkłada składek na emeryturę lub rentę, a także nie otrzyma świadczeń w razie choroby lub wypadku – nie jest bowiem objęty w tym okresie ubezpieczeniami społecznymi.
Przedsiębiorca ma też drugą możliwość do wyboru. Aby zapewnić sobie prawo do świadczeń społecznych, może zrezygnować z Ulgi na start. W zamian tego będzie opłacał obniżone składki przez okres 24 miesięcy od rozpoczęcia prowadzenia działalności. Ulga nie dotyczy jednak tych przedsiębiorców, którzy w ramach swojej działalności świadczą te same usługi na rzecz byłego pracodawcy i świadczyli je przez dwa lata przed dniem rozpoczęcia działalności (chyba że łączy ich stosunek z byłym pracodawcą, ale w poprzednim i obecnym roku podatkowym już nie pracowali w firmie). Ulga nie jest przeznaczona także dla wspólników spółek jawnych, komandytowych i partnerskich, osób, będących wspólnikiem jednoosobowej spółki z o.o., a także twórców i artystów. Co ważne, osoby, które chcą skorzystać z preferencyjnego wymiaru składek, muszą wykazać, że 60 miesięcy przed dniem założenia działalności nie prowadziły innej pozarolniczej działalności.
Inną ulgą jest Mały ZUS Plus. Są to niższe, proporcjonalne do dochodu, składki na ubezpieczenia społeczne dla najmniejszych przedsiębiorców. Rozwiązanie dedykowane jest podatnikom, którzy z pozarolniczej działalności gospodarczej osiągnęli przychód niższy niż 120 tys. zł przez cały 2023 rok, a także prowadzili działalność gospodarczą w poprzednim roku przez co najmniej 60 dni.
Jeśli jesteś pracodawcą…
…musisz opłacać niektóre składki za swoich pracowników. Są to:
- ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, wypadkowe i chorobowe),
- ubezpieczenie zdrowotne,
- Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy,
- Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP).
Ponadto w przypadku zatrudniania pracowników urodzonych po 31 grudnia 1948 roku, którzy pracują w szczególnych warunkach lub wykonują prace o szczególnym charakterze, istnieje konieczność uiszczania opłaty za tzw. Fundusz Emerytur Pomostowych.