Zdecydowałeś, że zakładasz własną działalność gospodarczą. Stoisz przed ważnym dylematem: VAT czy ryczałt? W rzeczywistości… wcale nie musisz wybierać. VAT i ryczałt to bowiem dwa zupełnie inne podatki, a wybór jednej opcji wcale nie wyklucza drugiej. Postaramy się w prosty sposób wyjaśnić, czym jest VAT i czym jest ryczałt, jakie są różnice między nimi i dla kogo są przeznaczone.
Z tego artykułu dowiesz się
Co to znaczy być na ryczałcie?
Pewnie wielokrotnie słyszałeś stwierdzenie „być na ryczałcie”. Oznacza to, że działalność przedsiębiorcy opodatkowana jest ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych. Ryczałt jest bowiem jedną z obowiązujących w Polsce form opodatkowania firm. Podstawę opodatkowania w ryczałcie stanowi przychód – w przeciwieństwie do pozostałych form, gdzie podatek odprowadza się od dochodu. Oznacza to, że przedsiębiorca, decydując się na ryczałt, nie ma możliwości odliczenia kosztów uzyskania przychodu.
Podatek w ryczałcie rozlicza się według stawki przypisanej do danej działalności. Ustawa wymienia aż 10 stawek: 17%, 15%, 14%, 12,5%, 12%, 10%, 8,5%, 5,5%, 3% lub 2%. Z ryczałtu mogą skorzystać przedstawiciele wolnych zawodów, osoby prowadzące działalność gastronomiczną, budowlańcy, czy też agenci turystyczni. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym nie jest to rozwiązanie dla aptek, firm zajmujących się handlem częściami i akcesoriami do pojazdów mechanicznych, czy też działalności polegających na zakupie i sprzedaży wartości dewizowych.
Jak rozliczać się w ryczałcie? To proste. Przedsiębiorca nie musi prowadzić skomplikowanej dokumentacji księgowej – wystarczy uproszczona ewidencja przychodów (wynika to z faktu, że w rozliczeniu nie uwzględnia się kosztów uzyskania przychodu). Obliczony na podstawie ewidencji podatek według odpowiedniej dla działalności stawki należy wpłacić do urzędu skarbowego właściwego dla danego miejsca zamieszkania, do 20. dnia miesiąca następującego po rozliczanym okresie – miesiącu lub kwartale. Co ważne, kwartalne rozliczenie przeznaczone jest wyłącznie dla tych przedsiębiorców, którzy w poprzednim roku podatkowym osiągnęli przychody niższe niż 200 tys. euro.
Sprawdź także: Ryczałt – co to?
Czy ryczałt się opłaca?
Jedną z największych zalet ryczałtu jest prostota i łatwość prowadzenia ewidencji podatkowej. Przedsiębiorca nie musi zapisywać wszystkich wydatków w Księdze Przychodów i Rozchodów. Wystarczy uproszczona ewidencja. To znacznie usprawnia proces rozliczenia – nie tylko comiesięcznego czy cokwartalnego, ale też rocznego (PIT-28).
Plusem są też niskie stawki. Na przykład w przypadku działalności gospodarczej (z wyjątkiem przychodów ze sprzedaży napojów o zawartości alkoholu powyżej 1,5%) stawka wynosi 3%, a w przypadku przychodów z działalności wytwórczej czy robót budowlanych – 5,5%. Niski podatek to natomiast większa stabilność finansowa, oszczędności i szansa na inwestycje w innych obszarach.
Ryczałtowcy mogą skorzystać z licznych ulg, np. rehabilitacyjnej, na internet, termomodernizacyjnej czy z tytułu wpłat na IKZE. Ponadto od 1 lipca 2022 roku przysługuje im możliwość odliczenia połowy opłaconych składek zdrowotnych od przychodu.
Czym jest VAT?
Wprowadzony w 1993 roku VAT, inaczej podatek od towarów i usług, to rodzaj daniny doliczanej do każdej sprzedaży towaru lub wykonania usługi. VAT jest podatkiem pośrednim, co oznacza, że jest on naliczany na towary i usługi na każdym etapie produkcji i dystrybucji, a ostatecznie płacony przez konsumenta końcowego.
Przedsiębiorstwa mogą odliczać VAT zapłacony na wcześniejszych etapach (tzw. podatek naliczony) od VAT należnego z tytułu sprzedaży swoich towarów i usług (tzw. podatek należny). Podstawowa stawka VAT wynosi 23%. Obejmuje m.in.: samochody luksusowe, biżuterię czy alkohol. W przypadku niektórych produktów i usług stosuje się obniżoną stawkę – np. stawka 8% obejmuje kawę, wyroby medyczne, książki, gazety, wyroby cukiernicze niezawierające kakao, usługi weterynaryjne, fryzjerskie, związane z hodowlą zwierząt czy transport.
Sprawdź także: Czy będą zmiany w rozliczeniach PIT za 2024 rok? Sprawdź, czego możemy się spodziewać
Kiedy VAT jest obowiązkowy? A komu przysługuje zwolnienie?
VAT nie jest obowiązkowy dla każdego przedsiębiorcy. Przed rozpoczęciem działalności możesz zdecydować, czy chcesz być płatnikiem podatku od towarów i usług, czy wolisz skorzystać ze zwolnienia. Pamiętaj jednak, że zwolnienie przysługuje tylko w określonych ustawowo przypadkach. Decydują dwa kryteria: charakter prowadzonej działalności oraz wielkość sprzedaży.
Czynnymi podatnikami VAT muszą przy przede wszystkim firmy: zajmujące się sprzedażą towarów objętych akcyzą, świadczące usługi jubilerskie, nieposiadające siedziby na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a także te, których sprzedaż w ubiegłym roku przekroczyła 200 tys. zł. Natomiast z prawa do zwolnienia z VAT mogą skorzystać podmioty, które nie przekroczyły wspomnianego limitu sprzedaży, a także przedsiębiorcy świadczący usługi związane ze służbą zdrowia, psychologią, czy też pośrednictwem finansowym. Co do zasady, przedsiębiorca nie musi korzystać z prawa do zwolnienia, jeśli uzna, że z pewnych względów bardziej opłacalne jest dla niego bycie VAT-owcem.
Ryczałtowiec może być VAT-owcem
VAT i ryczałt należą do dwóch innych grup podatkowych. VAT to podatek od towarów i usług, a ryczałt – jedna z form opodatkowania działalności gospodarczej. Nie są ze sobą powiązane, a co za tym idzie – przedsiębiorca nie musi wybierać między nimi. Oznacza to, że przedsiębiorca, który zdecyduje się na ryczałt od przychodów ewidencjonowanych, może również zostać VAT-owcem. Innymi słowy, opodatkowanie ryczałtem nie wyklucza bycia VAT-owcem. Jednocześnie przedsiębiorca rozliczający się w ryczałcie nie musi zostać czynnym podatnikiem VAT. Decyzja zależy od kilku czynników.
Płatnik VAT w ryczałcie – kiedy warto?
Ryczałtowiec powinien rozważyć zostanie czynnym płatnikiem VAT przede wszystkim wtedy, gdy jego działalność polega na sprzedaży towarów bądź usług innym czynnym płatnikom VAT. Takie rozwiązanie może także okazać się korzystne w przypadku, gdy sprzedaż towarów/usług jest opodatkowana stawką niższą niż 23% VAT, a zakupy – stawką 23% VAT. To także dobry pomysł dla tych przedsiębiorców, którzy planują duże, kosztowne inwestycje – to opłacalne posunięcie, gdyż zwrócona nadwyżka VAT wynikająca z owych inwestycji, może zapewnić stabilność finansową przedsiębiorstwa lub umożliwić jej rozwój na innych płaszczyznach.
Warto pamiętać, że płatnicy VAT muszą prowadzić dodatkowe rejestry i składać deklaracje VAT, co wiąże się z większymi obowiązkami administracyjnymi i często koniecznością skorzystania z usług księgowych.
Decyzja o wyborze bycia VAT-owcem na ryczałcie powinna być dokładnie przemyślana i dostosowana do specyfiki działalności gospodarczej. Warto skonsultować się z doradcą podatkowym, aby dokładnie przeanalizować potencjalne korzyści i wady dla danego przedsiębiorstwa.